Marcin Wilkowski

Setki zdjęć i filmów z Wigilii i sylwestra 2025 roku niewiele ma wspólnego z fotografiami sprzed kilkudziesięciu lat, które być może niedawno wyjmowaliśmy z albumu albo pudełka po butach i oglądaliśmy pod choinką w rodzinnym gronie. Nie chodzi przy tym o treść tych fotografii i nagrań, lecz o sposób, w jaki powstają i jak z nich korzystamy. Kluczem do opisania tej różnicy jest uświadomienie sobie, jaka zmiana zaszła w naszym rozumieniu archiwum.... Czytaj dalej

Jedną z cech opisujących poszczególne duże modele językowe jest tzw. knowledge cutoff, czyli punkt w czasie, po którym model nie jest już trenowany na aktualnych danych. Granica wiedzy dla większości dużych modeli to zazwyczaj kilka ostatnich lat. A gdyby tak przesunąć ten punkt bardzo daleko w przeszłość i ustawić go na 1946, 1915, a nawet 1875 rok?... Czytaj dalej

Nawet jeśli biblioteki, archiwa i muzea cyfrowe udostępniają zdigitalizowane zbiory z domeny publicznej, mają prawo ograniczać dostęp do nich dla scraperów, gromadzących dane do trenowania modeli AI - to wnioski z raportu opublikowanego niedawno przez Fundację Europeana.... Czytaj dalej

Slop to niskiej jakości, masowe i monotonne wytwory AI. Kojarzymy je głównie z męczącymi grafikami, zalewającymi media społecznościowe i portale. Jednak slop może mieć też postać tekstową i wyrażać się w całych tekstach lub infekować ich fragmenty. Jak w takim przypadku go rozpoznawać?... Czytaj dalej

Jednym z głównych globalnych trendów w muzealnictwie jest dążenie do połączenia rozproszonych baz danych i stworzenia spójnej przestrzeni naukowej dla dzieł sztuki i obiektów dziedzictwa. Idea mikrointernetu artefaktów, oparta na stałych identyfikatorach (linked data), ma wspierać tradycyjne katalogowanie i ułatwić badania interdyscyplinarne, gwarantując trwałość relacji między obiektami. W muzeach dyskutuje się też o ochronie obiektów born digital, które już pojawiają się w kolekcjach. Rozmowa z Marcinem Mondzelewskim, muzealnikiem, członkiem ICOM Polska oraz Polskiego Stowarzyszenia Inwentaryzatorów Muzealnych.... Czytaj dalej

W świecie cyfrowym, zdominowanym przez komercyjne platformy i wyścig globalnych modeli AI, inicjatywy digitalizacji lokalnego dziedzictwa udowadniają, że technologia wciąż może wzmacniać wspólnotowość. Inwestycje w cyfrową infrastrukturę mogą uwzględniać społeczny potencjał oddolnej digitalizacji, czego ciekawym przykładem jest projekt Aldea0 z Asturii.... Czytaj dalej

Być może w dyskusjach o sztucznej inteligencji za bardzo koncentrujemy się na wyszukiwaniu granic jej możliwości, a zbyt rzadko zadajemy pytania o skuteczność jej stosowania w rozwiązywaniu realnych zadań. Pomyślmy na przykład o wsparciu opisywania obiektów wizualnych w muzeach. Czy dzięki postępom w rozwoju dużych multimodalnych modeli językowych moglibyśmy liczyć na realne wsparcie w tej pracy?... Czytaj dalej

Koalicja na rzecz Zachowania Zasobów Cyfrowych (Digital Preservation Coalition) już od 2017 roku rozwija katalog opisujący typy zagrożonych treści. Tych przybywa, także ze względu na zmiany polityczne i nieustanną ewolucję cyfrowej infrastruktury. Bit List przypomina listę zagrożonych gatunków, na której znajdują się zasoby już dawno utracone, krytycznie zagrożone czy podatne na zagrożenia. Co ciekawe, do kategorii zasobów o niskim statusie zagrożenia nie dopisano ani jednego.... Czytaj dalej

Blog.humanistyka.dev działa od kwietnia tego roku i zdobył już grupę stałych czytelników, także na Facebooku. Pora pójść dalej i rozwinąć projekt. Od jesieni do bloga jako autor dołączył Jacek Mańko z Akademii Leona Koźmińskiego i Polskiej Sieci Ekonomii, który publikować będzie notki poświęcone przede wszystkim ideologiom cyfrowym, jakie chce nam sprzedawać Dolina Krzemowa.... Czytaj dalej

Afera wokół książki Karoliny Opolskiej powinna przypomnieć o ograniczeniach ChatGPT w gromadzeniu i analizie literatury przedmiotu. Również w wielu artykułach polskich badaczy, dostępnych w Google Scholar, łatwo znaleźć ślady podobnego wykorzystania tego narzędzia, chociaż badania wyraźnie wskazują na niską jakość udostępnianych tam wyników wyszukiwania.... Czytaj dalej