archiwa

Wiarygodne symulowanie tekstów z epoki udaje się w pełni dopiero przy zastosowaniu modelu trenowanego od podstaw wyłącznie na danych historycznych (takiego jak GPT-1914). Rozwiązania oparte na promptowaniu kontekstowym współczesnych modeli albo ich dostrajaniu (fine-tuning) okazują się nieefektywne, ponieważ nieuchronnie przemycają w tekście współczesną wiedzę, normy i style języka. Mimo to nawet osoby z wykształceniem kierunkowym mają problem z poprawnym zidentyfikowaniem symulacji tekstów historycznych, wytworzonych w prosty i tani sposób za pomocą współczesnych lub tylko dostrojonych historycznie modeli. Prace nad rozwojem modeli historycznych mają otwierać nowe perspektywy dla badań społecznych, ale jednocześnie pokazują, jak łatwo dziś manipulować treściami historycznymi.... Czytaj dalej

Czy duże modele językowe mogą służyć jako generatory treści reprezentujących kultury, społeczności i okresy historyczne, dla których nie mamy dużych zbiorów oryginalnych źródeł, i to dzięki umiejętnemu wykorzystaniu ich ograniczeń?... Czytaj dalej

Duże modele językowe trenowane są na współczesnych danych, dlatego “wiedza” zamknięta w wagach i prawdopodobieństwach kolejnych tokenów może być w miarę aktualna. Istnieje jednak kategoria modeli, w których data odcięcia wiedzy przesuwana jest głęboko w przeszłość. Jakie są zalety i ograniczenia takich modeli?... Czytaj dalej

W opowieściach o sztucznej inteligencji, kultura i dziedzictwo to jednorodny, zamknięty, stabilny i darmowy zasób, czekający na przetworzenie tak jak ropa naftowa albo węgiel. Te błędne wizje łatwo kwestionować za pomocą zestawu prowokacji, inspirowanych krytyką jednego z wcześniejszych przełomów technologicznych, jakim miało być Big Data.... Czytaj dalej

Setki godzin nagrań wideo mogą zostać przekształcone w przeszukiwalną bazę danych dzięki lokalnym modelom AI i z pomocą ChatGPT jako źródła niezbędnych kompetencji do przygotowania archiwum. Warto jednak zapytać, jak nieustanna dostępność już cyfrowych śladów historii rodzinnej wpływa na pamięć i wyobrażenia o przeszłości. Czy po początkowej ekscytacji odkrywaniem zapomnianych scen nie przychodzi znudzenie i zawód? "A więc tak to wyglądało? I to już wszystko?"... Czytaj dalej

Już 27 stycznia startuje seria webinariów poświęcona danym dziedzictwa. Pokażemy, że zbiory cyfrowe to nie tylko skany, ale też metadane, warstwy tekstowe i dane wyliczane z obrazów. 3 lutego porozmawiamy o podstawach projektowania, wytwarzania i wykorzystywania danych oraz o tym, dlaczego nie istnieje coś takiego jak "dane surowe”. Cykl zamknie 17 lutego spotkanie o zastosowaniach "sztucznej inteligencji" w pracy ze zdigitalizowanymi zbiorami, od analizy tekstów po narzędzia generatywne i tworzenie wizualizacji. Webinaria organizowane są przez Fundację Kórnicką, wspierającą bloga od pierwszych miesięcy jego istnienia.... Czytaj dalej

Setki zdjęć i filmów z Wigilii i sylwestra 2025 roku niewiele ma wspólnego z fotografiami sprzed kilkudziesięciu lat, które być może niedawno wyjmowaliśmy z albumu albo pudełka po butach i oglądaliśmy pod choinką w rodzinnym gronie. Nie chodzi przy tym o treść tych fotografii i nagrań, lecz o sposób, w jaki powstają i jak z nich korzystamy. Kluczem do opisania tej różnicy jest uświadomienie sobie, jaka zmiana zaszła w naszym rozumieniu archiwum.... Czytaj dalej

W świecie cyfrowym, zdominowanym przez komercyjne platformy i wyścig globalnych modeli AI, inicjatywy digitalizacji lokalnego dziedzictwa udowadniają, że technologia wciąż może wzmacniać wspólnotowość. Inwestycje w cyfrową infrastrukturę mogą uwzględniać społeczny potencjał oddolnej digitalizacji, czego ciekawym przykładem jest projekt Aldea0 z Asturii.... Czytaj dalej

Koalicja na rzecz Zachowania Zasobów Cyfrowych (Digital Preservation Coalition) już od 2017 roku rozwija katalog opisujący typy zagrożonych treści. Tych przybywa, także ze względu na zmiany polityczne i nieustanną ewolucję cyfrowej infrastruktury. Bit List przypomina listę zagrożonych gatunków, na której znajdują się zasoby już dawno utracone, krytycznie zagrożone czy podatne na zagrożenia. Co ciekawe, do kategorii zasobów o niskim statusie zagrożenia nie dopisano ani jednego.... Czytaj dalej

W Cambridge bada się etykę "cyfrowego życia pozagrobowego", a w Polsce powstają projekty artystyczne wykorzystujące AI do utrwalania pamięci o zmarłych lub uczenia się na ich doświadczeniach. Cyfrowe, pośmiertne persony to coraz ważniejszy segment rynku AI.... Czytaj dalej